O outono é a tempada máis polbeira do ano. Era a miña sensación que hai uns días me confirmaba na Cadena SER a considerada mellor polbeira de Galicia, Aurora do Carballiño. O San Froilán, claro, ten moito que ver con eso. Unha semana de festa e un mes de casetas do polbo instaladas nas costas do parque dan para comer moito cefalópodo. E despois veñen as san Lucas en Mondoñedo, e o San Martiño en Teo, que tamén xunta moita xente nos trabancos, que así é como se chaman os postos do polbo. E antes, a finais de setembro, foi a Santa Minia en Brión.
¿Saben vostedes cal é a diferenza entre o San Froilán e o resto de romerías citadas?
Mentres na Santa Minia, nas San Lucas ou no San Martiño un chega, colle mesa no trabanco e agarda que lle sirvan o polbo, o viño e todo o que veña detrás, no San Froilán primeiro un escolle o polbo e despois busca mesa nunha das casetas instaladas enfronte, que non teñen relación algunha coa polbeira que nos vendeu o polbo. Na caseta comemos o polbo que ven de fóra e véndennos o viño, a carne ao caldeiro do segundo prato, a sobremesa (especiais as tellas de améndoa), o café e os chupitos. ¿Raro sistema, non?.
Miren o que escribe Xaquín Lourenzo, Xocas, en Os Oficios, publicado en Bos Aires en 1962, dentro da obra Etnografía. Cultura material. No apartado dedicado aos feirantes escribe sobre os pulpeiros (en masculino) o que segue:
“O pulpo ou polbo poucas veces falla nas nosas feiras, á parte de certos días do ano en que é prato de obriga nas festas ‘de pote’.
Os pulpeiros mercan o polbo seco que preparan os da costa; téñeno en sacos e con el van ás feiras. Levan tamén a caldeira de cobre para o cocer e os pratos e garfos para o servir, de madeira os dous. Como complemento figuran os trespés, as tesoiras e os ganchos, todo de ferro. Algúns levan tamén o aceite, o allo e o pemento para condimentalo, aínda que outros deixan que o consumidor merque estes produtos onde queira.
Hai pulpeiros que non levan máis; algúns engaden a isto unhas mesas e bancos armados con táboas e unha sabanela sobre eles para gardar do sol ós que queiran ir comer alí o polbo. Estas armazóns chámanse trabancos.
Chegado de mañá o pulpeiro á feira, escolle un sitio para se pór e arma a caldeira sobre os trespés ou dunha pedras que fan de fornalla. Enchen logo a caldeira de auga e acenden o lume por baixo. Cando a auga vai tépeda, bótanlle o polbo e déixano cocer, coñecendo que está a punto cando se deixa furar por unha palla que se lle meta por unha das ventosas; entón mantense quente, mais se que torne a ferver.
Ó seren horas de xantar, van chegando os siareiros, pois o pulpeiro adoita ter unha clientela fixa. Co gancho saca un polbo e móstrallo ó comprador; se aquel non convén, saca outro, ata que aparece un axeitado; entón, coas tesoiras, vai cortando os rabos que fagan a ración pedida, picándoos a seguir nun prato de madeira e coas mesmas tesoiras. O comprador pode entón marchar con el ou agardar a que llo completen con aceite, pemento e allo. Co seu polbo e o garfo na man dereita e a xerra do viño na esquerda, vai en procura do bo sitio, tranquilo e á sombra dunha árbore, para o xantar de vagar e sen présas; outras veces faino no mesmo trabanco do pulpeiro.
Ó rematar, devolve ó seu dono o prato e o garfo e vaise, xa máis ledo, ós seus asuntos. O pago faise no momento de colle-lo polbo para xantar.
O pulpeiro, ó recolle-lo prato e o garfo, lávaos nun caldeiro de auga que ten ó seu carón e ponos no rimeiro de onde os colle cando ten que servir a novos feirantes.
Parece ser que o polbo gana moito cando os pratos se lavan na mesma auga en que coce.
Ó remata-la feira, recolle e enxuga o pulpeiro as súas cousas e torna para a casa, antes con todo ó lombo e hoxe nos coches ou camións.
Cando vai pasar algún tempo entre unha feira e outra, o pulpeiro aproveita os días de sol para pór a el o polbo seco, xa que colle humidade e pódese derramar facilmente“