Din os que pouco saben de nos que coma os galegos cociñamos pouco escribimos moito sobre cociña. Demostran, sen dúbida, unha grande ignorancia sobre a cociña galega, que reducen aos peixes e mariscos cocidos, renunciado á enorme riqueza da nosa gastronomía, o mesmo sexa a máis tradicional que a máis anovadora. Posiblemente a súa ignorancia abarque da mesma maneira a literatura galega, inda que acerten de cheo na segunda parte dese comentario que enceta hoxe o artigo.
Certo é que en Galicia se escribe moito sobre gastronomía e, o que para min resulta máis interesante, a gastronomía está case permanentemente presente na obra literaria dos máis diversos autores galegos. A todos nos veñen á cabeza, é inevitable, Álvaro Cunqueiro ou Julio Camba e a poucos, tamén é inevitable polo amplo descoñecemento da súa obra, se lles vai ocorrer que Rosalía de Castro, a nosa convidada de hoxe nestas páxinas, tamén levase os praceres da mesa á súa obra, inda que sexa a partir dun estado previo de grave necesidade.
Na pasada edición do Forum Gastronómico de Santiago lembramos a Cunqueiro pouco despois do seu centenario, nunha sesión na que se deu a circunstancia de que tivo lugar dous días antes da celebración do cabodano do arousán Julio Camba e dous días despois de festexar o 175 aniversario do nacemento de Rosalía de Castro no antigo Hospital Real, que hoxe acolle un dos símbolos da hostalería compostelá: o Hostal dos Reis Católicos.
Lembraba ese día que “Cantares Gallegos”, a obra de Rosalía considerada como a primeira gran obra da literatura galega contemporánea, publicada en 1863 cando a poetisa ten 26 anos, comeza cunhas estrofas nas que as cousas de comer son protagonistas esenciais e serven, o mesmo entón que agora, para seducir e namorar. Escribe Rosalía:
«Has de cantar,
que che hei de dar zonchos;
has de cantar,
que che hei de dar moitos.
Canta, meniña,
na veira da fonte;
canta, dareiche
boliños do pote.
Canta, meniña,
con brando compás,
dareiche unha proia
da pedra do lar.
Papiñas con leite
tamén che darei;
sopiñas con viño,
torrexas con mel.
Patacas asadas
con sal e vinagre,
que saben a noces,
¡que ricas que saben!
Da importancia de “Cantares Gallegos” na nosa literatura da fe o feito de que se elixira o día da súa publicación, o 17 de maio, como Día das Letras Galegas.
Non é este o único poema rosaliano no que as cousas de comer aparecen coa mesma forza.
En “Follas Novas” Rosalía inclúe un longo poema titulado “A probiña que esta xorda”. A pobre de pan pedir prométese un bo fin do día nunha casa de montañeses:
Que hoxe, seica… seica… seica…
has de comer sete cuncas
de bon caldo, coa da cea
e mais compango de porco
ou de sardiñas salpresas
que os montañeses son homes
que cando dan, dan de veras.
E abofé que tiña razón a probe da xorda, que non é tal senón que se fai, e todo remata en festa ben comida, bebida e cantada, como nos gusta aos galegos:
Foron chegando, chegando,
mais de nove ulindo a festa,
i a ningún botou da porta
a rica da montañesa;
que hai para todos, o día
que alí cocen, carne fresca
por arrobas, e se fan
Pppas de arroz en caldeiras.
Matouse un carneiro, grande
como un boi, e unha tenreira
como unha vaca, e gordiña
como unha cocha pequena.
Hai viño a Dios dar, un viño
do Ribeiro, que é canela;
e para a xente de menos
haino tamén do da terra,
un pouco agriño, mais fresco
e saboroso como fresas.
Coceuse unha gran fornada
de millo branco que albea,
con mixtura de centeo
i unha pouca de manteiga.
Parece biscoito a broa,
iun non se ve farto dela,
que inda é miuto máis sabrosa
que os moletes que en tres cestas,
escollidos, de Santiago
trouxeron as panadeiras.
En fin, a comida roda
polos pés, i o viño alegra
as xentes tanto, que rabia
de envidia a negra tristeza.
O Día das Letras Galegas dedícase en 2012 a Valentín Paz Andrade, intelectual, galeguista e industrial. Un máis daquela xeración de intelectuais que viron na industria un instrumento para reivindicar Galicia, dos cales o máis coñecido na actualidade é Isaac Díaz Pardo, alma mater de Sargadelos.
A aventura industrial de Paz Andrade tivo moito que ver co mundo da cociña e a alimentación, xa que foi un dos impulsores de Pescanova.
Foto: 
