Colineta

Groria do porco, frol da invernía,
sona da casa, lapa de carne
Xamón.

Densidá ilustre da cena sabia,
gracia e potencia, rosa do pote,
Xamón.

Coallo dos froitos todos da terra,
labio fresqueiro, mantenza antiga,
Xamón

Febra xugosa, rica canteira onde
se curtan limpos poliedros
Xamón.

Benedictina fartura ilustre de Oseira e
Samos, coartel famoso,
Xamón.

Rei da lareira, carne petrucia, da Raza
esgrevia gardas o zume,
Xamón.

De rica alquímia Summa suprema,
Fariña, poma. Landra, castaña.)
Xamón,

Sal do fumeiro, na noite negra
do viño en xerra irmán doado,
Xamón

Pai das artritis, das esclerosis .
fildalgas doenzas do pazo antergo,
Xamón.

Tentación dura pra o anacoreta,
coor de meixela, carne de lume,
Xamón.

Do chan galego tes a dozura
se a meias coces con fachas secas,
Xamón

Sono adoecido do triste abstemio
farto de berzas, todo augachirle,
Xamón,

Pra tí frolecen os soutos vellos,
medran as hortas, madura o nabo,
Xamón.

Para gabarte cantóu Homero,
brilas no hexámetro, manxar heroico
Xamón

Liturxias vellas impós ós fieis
aristocrática, feudal mantenza,
Xamón

Coma o pescado roxo e sabroso
amoleciches ó funcionario,
Xamón

Do norte xiado veu pra buscarte
o loiro suevo fillo da guerra,
Xamón.

Da xente aria vella mantenza,
na túa presencia trema o Semita,
Xamón.

Triste xudeu farto de ovella
morre de envexa pola túa groria,
Xamón.

Criado con calma, mimo, coidado,
da esencia do agro síntesis rara,
Xamón.

Mentras o fígado come o escolante,
ríllate ancioso o forte abade,
Xamón

Tes en Caldelas forte crianza
na neve xiada das cumes outas,
Xamón.

Dacón por ti goza de sona
de ser Porcópolis, Chicago noso,
Xamón.

Papa das carnes, cardealicio,
archimandrita da limpa mesa,
Xamón.

Homildemente a tí chegamosos
pelingrinos, fartos de légoas,
Xamón.

E no teu gosto fresco e potente
teñen consolo as nosas fames,
Xamón.

¡Rei da mantenza, sol do fumeiro,
que sempre agardes nosa chegada
Xamón.

De Ramón Cabanillas
(Da terra asoballada, 1917)

¡O espadeiro! ¡Acios mouros, cepas tortas,
follas verdes, douradas e vermellas,
gala nas terras vivas de Castrelo
nos Castelos de Oubiña e nas areas
de Tragove e Sisán, do mar de Arousa
e o Umia cristalino nas ribeiras!
¡O espadeiro amante! ¡O viño doce!
¡Alegría de mallas e espadelas,
compañeiro das bolas de pan quente
e as castañas asadas na lareira!
¡O espadeiro! ¡O resolio que louvaron
en namorantes páxinas sinxelas
os antigos abades do mosteiro
de Xan Daval, na vila cambadesa,
aqueles priores leigos e fidalgos,
mestres na vida, na virtú e na ciencia,
que sabian -¡ouh tempos esquencidos!-
cantala misa, escorrentalas meigas,
acoller e amparar orfos e pobres,
rir coas rapazas, consellalas vellas,
darlle leito e xantar ós peregrinos,
pechar por foro as portas da súa igrexa
á xusticia do Rei, cobralos dezmos
e dispoñer vendimas e trasegas!
¡O espadeiro morno! ¡O roxo viño,
sangue do corazón da nosa terra,
que arrecende a mazás e a rosas bravas,
quence os peitos e as almas alumea,
e sabe a bicos de mociña nova,
aldeana e triqueira!
¡Como canta ó caír nas brancas cuncas
desde as pintadas e bicudas xerras!
¡Como latexa e brilla ó coroalas!
¡E como loce e ri cando as adreza,
asemellando fíos de rubises,
cun rosario de escumas sanguiñentas!
Cando nas mornas tardes de romaxe
vai na alombada pipa taberneira
ó souto que se estende ó pé da ermida
onde as campanas repinican ledas;
Onde axordan os fogos de tres tronos
e ó son da gaita a moceda tolea,
é a alma do galán verba maina;
de labradora e viril maxeza,
que o mesmo se derrete coas rapazas
que arma sin máis nin máis unha quimeira;
solta un “¡Ei, carballeira!” erquendo a moca
e facéndose atrás, e… ¡adiola festas!
Cando o xeado inverno alonga as noites
e en santa paz, ó pé do lar, se axeitan
mozos o vellos, desbullando o millo,
dándolle ó fuso ou restelando teas,
o espadeiro é o espirito do petrucio
de garimosa fala churrusqueira,
de mans de prata e lombo acorcobado,
queixo tembrón e neve nas guedellas,
que chiscando os olliños contra os mozos,
pondo ás rapazas cores nas meixelas,
sabe contar os divertidos feitos
e as antigas historias que comenzan:
”Unha vez, unha nena e mais un frade…”
”Tiña, naquel entón, un paxe a reina…”
¡Espadeiro! ¡Espadeiro! ¡Ledo viño
das noites mozas! Claridá de estrelas.
O aturuxo zoando nas quebradas…
Mozos… Pandeiros… Un amor que empeza…
Aromas das carqueixas e do trevo…
De man en man, a bota carreteira…
Unha cantiga ó pé dunha ventana…
¡Detrás dos vidros, Ela!
¡Ouh, espadeiro amante! ¡Ouh, roxo e quente
sangue do corazón da nosa terra!
¡Acende os corazóns dos apoucados!
¡prende lume nas almas, viño celta! !